In mijn vorige blog schreef ik dat we gezond eten veel te ingewikkeld zijn gaan maken. Dat gezondheid niet wordt bepaald door die ene barbecue, dat ene ijsje of die niet-biologische paprika, maar vooral door wat je de rest van het jaar doet.
Daar sta ik nog steeds volledig achter.
Maar er is wel iets wat gezond eten behoorlijk ingewikkeld kan maken: suiker zit tegenwoordig werkelijk overal in. Niet alleen in koek, snoep en frisdrank, want daarvan weten we het. Suiker zit juist in allerlei producten waarbij je er helemaal niet op rekent.
En zo kun je heel bewust proberen te eten en ondertussen toch veel meer suiker binnenkrijgen dan je denkt.
De voorkant vertelt vooral het mooiste verhaal
Rijk aan vezels. Bron van eiwitten. Met echt fruit. Zonder toegevoegde suikers. Ambachtelijk bereid.
De voorkant van een verpakking vertelt precies wat een fabrikant graag wil dat jij ziet. Vooral dat woord ‘ambachtelijk’ doet het altijd goed. Zet het in een sierlijk lettertype op een bruine verpakking, teken er een korenaar naast en we geloven onmiddellijk dat een vriendelijke bakker dit product vanmorgen vroeg met de hand heeft staan kneden.
Waarschijnlijk terwijl de vogeltjes floten.
Ondertussen is het gewoon in een fabriek van de lopende band gerold en blijft het zonder problemen drie weken zacht.
Dat betekent niet dat alles wat verpakt is slecht is. Wel dat de voorkant vooral bedoeld is om je enthousiast te maken. De achterkant vertelt meestal iets meer over wat je daadwerkelijk koopt.
Niemand wordt verrast door suiker in een koekje
Wanneer je een pak stroopwafels koopt, weet je dat je geen zakje essentiële voedingsstoffen in je winkelwagen legt. Hetzelfde geldt voor snoep, ijs en frisdrank. Je kiest ervoor omdat je er zin in hebt en dat hoeft echt geen probleem te zijn.
Het wordt interessanter bij producten die er gezond of in ieder geval onschuldig uitzien. Ontbijtgranen met grote letters volkoren op de voorkant. Yoghurt met fruit. Een mueslireep voor tussendoor. Pastasaus, saladedressing, soep of kipfilet voor op brood.
Grote kans dat ook daar suiker aan is toegevoegd.
Niet omdat de fabrikant ’s ochtends heeft bedacht hoe hij jouw gezondheid persoonlijk kan saboteren, maar omdat suiker ontzettend handig is. Het maakt producten zoeter, kan de smaak versterken, beïnvloedt de structuur en helpt soms bij de houdbaarheid. Bovendien vinden onze hersenen zoet nu eenmaal prettig.
Voor je het weet zit er daarom een beetje suiker in je ontbijt, een beetje in je lunch, een beetje in je tussendoortje en een beetje in de saus bij het avondeten.
Geen enorme suikerbom op één moment. Wel de hele dag kleine beetjes die stilletjes bij elkaar optellen.
Suiker speelt graag verstoppertje
Het zou nog overzichtelijk zijn als er op een verpakking gewoon suiker stond. Maar suiker heeft inmiddels meer schuilnamen dan een gemiddelde crimineel in een slechte Netflix-serie.
Op etiketten kun je onder andere glucose, dextrose, fructose, maltose, sacharose, glucosestroop, rijstsiroop, dadelsiroop, vruchtenconcentraat of agavesiroop tegenkomen. Vooral die laatste klinkt bijna alsof hij bij zonsopkomst door een yogadocent is geoogst, maar het blijft gewoon een vorm van suiker.
Soms bevat een product meerdere soorten. Omdat ingrediënten op volgorde van hoeveelheid worden vermeld, staat geen enkele suikervorm dan helemaal vooraan. Bij elkaar opgeteld kan het alsnog behoorlijk wat zijn.
Je hoeft die namen trouwens echt niet allemaal uit je hoofd te leren. Er komt geen onverwacht proefwerk en je hoeft ook niet met een vergrootglas door de Albert Heijn. Maar het is wel interessant om af en toe een verpakking om te draaien.
Waarom die ongemerkte suiker ertoe doet
Nu kunnen we suiker natuurlijk overal de schuld van geven. Van overgewicht en diabetes tot vermoeidheid, een slechte huid en die ene collega die altijd te hard telefoneert.
Zo simpel ligt het niet.
De toename van overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten heeft nooit één oorzaak. We bewegen minder, slapen slechter, zitten langer, ervaren meer stress en eten meer sterk bewerkte voeding. Al die factoren beïnvloeden elkaar.
Maar een hoge suikerinname maakt wel degelijk deel uit van dat totaalplaatje.
In een grote wetenschappelijke overzichtsstudie werden 73 eerdere analyses over suiker en gezondheid samengebracht. Een hogere suikerinname werd daarin in verband gebracht met verschillende ongunstige gezondheidsuitkomsten, waaronder overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Vooral suikerhoudende dranken kwamen ongunstig naar voren. Wie het zelf wil nalezen, vindt het onderzoek hier in The BMJ.
Dat betekent niet dat je ziek wordt van een ijsje en ook niet dat iedere gram suiker schade aanricht. Je lichaam kan glucose prima als brandstof gebruiken. Het verschil zit vooral in de hoeveelheid, de vorm waarin je suiker binnenkrijgt en hoe vaak dat gebeurt.
Een stuk fruit bevat bijvoorbeeld van nature suiker, maar levert ook vezels, vitamines, mineralen en vocht. Dat is iets anders dan een glas frisdrank dat je snel opdrinkt, nauwelijks verzadigt en in korte tijd een flinke hoeveelheid vrije suiker levert.
Het woord suiker vertelt dus niet het hele verhaal. Het voedingsmiddel waarin die suiker zit, doet er ook toe.
Het doel van deze blog is niet dat je voortaan wantrouwend naar iedere verjaardagstaart kijkt of de pastasaus ter plekke in het gangpad begint te verhoren.
Ik wil vooral dat we verschil blijven zien tussen bewust iets lekkers kiezen en ongemerkt de hele dag toegevoegde suikers binnenkrijgen.
Als ik op een warme dag zin heb in een ijsje, eet ik een ijsje. Met plezier. Ik heb liever dat dan dat ik een ‘verantwoorde’ reep koop die op de voorkant schreeuwt dat hij natuurlijk, eiwitrijk en zonder geraffineerde suiker is, maar uiteindelijk vooral bestaat uit dadelsiroop, rijstsiroop en goede marketing.
Gezondheid zit niet in perfectie. Het zit in wat je meestal doet.
Je hoeft daarom geen etikettenexpert te worden. Kijk af en toe wat er vooraan in de ingrediëntenlijst staat en vergelijk eventueel twee producten. Niet om altijd de perfecte keuze te maken, maar om te voorkomen dat de voorkant van de verpakking die keuze volledig voor je maakt.
Want dat ene koekje is meestal niet het probleem. Het is vooral de suiker waarvan je niet eens wist dat je haar at.
En soms blijkt die ‘ambachtelijke granola met echt fruit’ bij nader inzien toch vooral te bestaan uit suiker met drie verdwaalde rozijnen.
Verder lezen?
Gezondheid draait niet om één perfecte keuze, maar om patronen die zich blijven herhalen. Lees ook:
