Vroeger kocht ik in de zomer bijna ieder jaar een nieuwe agenda. Zo’n papieren exemplaar van de HEMA, met lekker veel schrijfruimte. Het liefst eentje waarin iedere week overzichtelijk over twee pagina’s verdeeld stond, zodat ik precies kon zien wanneer ik wat moest doen.
Die agenda stond voor een frisse start. Na de vakantie zou ik mijn afspraken netjes bijhouden, mijn administratie niet meer laten oplopen en mijn dagen beter indelen. Ik zou op tijd stoppen met werken, vaker sporten, gezonder eten en natuurlijk voldoende rust nemen. Eigenlijk was het gewoon 1 januari, maar dan ergens halverwege augustus.
Ook nu gaat mijn laptop nog regelmatig mee op vakantie. Want op vakantie heb ik eindelijk tijd om wat achterstallige administratie weg te werken. Misschien kan ik meteen een paar blogs schrijven, dan hoef ik dat thuis niet meer te doen. Scheelt straks weer.
Deze vakantie heb ik mijn laptop welgeteld één keer aangehad.
Verder heb ik precies niets gedaan.
Behalve goede thrillers lezen dan. Camilla Läckberg, aanrader.
Na de vakantie wordt alles anders
Misschien herken je het. Dat je tijdens je vakantie ineens precies weet hoe je het thuis allemaal gaat aanpakken.
Je gaat voortaan echt beter voor jezelf zorgen. Niet meer iedere avond op de bank gedachteloos door je telefoon scrollen. Je gaat weer sporten, op tijd naar bed en vaker naar buiten. Je neemt niet meer bij iedere vraag automatisch extra werk aan en als iemand iets van je wil, voel je eerst even of je daar eigenlijk wel tijd en energie voor hebt.
Bovendien ga je ervoor zorgen dat je dit ontspannen vakantiegevoel langer vasthoudt. Want nu je een paar dagen vrij bent geweest, merk je pas hoeveel behoefte je daaraan had.
Je slaapt beter. Je hoofd wordt rustiger. Je hebt ineens weer zin om te lezen, te wandelen of uitgebreid te koken. Misschien merk je zelfs dat bepaalde lichamelijke klachten afnemen. Je schouders voelen minder strak, je buik is rustiger en je ademhaling zakt wat makkelijker naar beneden.
Dat moet thuis toch ook kunnen?
In theorie wel.
Alleen kom je thuis niet terug in dezelfde omstandigheden als waarin je dat besluit hebt genomen.
Je neemt jezelf gewoon weer mee naar huis
Op vakantie ziet je dag er anders uit. Je hoeft minder, je hebt minder afspraken en er wordt minder vaak een beroep op je gedaan. Je wordt niet wakker met een volle agenda en een inbox waarin mensen al voor acht uur ’s ochtends iets van je willen.
Er zijn bovendien veel meer natuurlijke herstelmomenten. Je drinkt rustig koffie. Je loopt een stukje zonder dat het onder “beweging” of “sport” hoeft te vallen. Je leest overdag een boek zonder dat een stemmetje in je hoofd roept dat je eigenlijk de was moet doen.
Je zenuwstelsel krijgt daardoor minder signalen waarop het moet reageren. De voortdurende stroom van taken, prikkels, verwachtingen en beslissingen neemt af. Je ademhaling vertraagt, je spierspanning kan dalen en je aandacht hoeft niet steeds van het ene naar het andere te springen.
Daardoor voelt het alsof jij op vakantie een ander mens bent.
Maar zodra je thuiskomt, staan niet alleen je koffer en de wasmachine op je te wachten. Ook je oude ritme, gewoontes en verantwoordelijkheden zijn er nog. Binnen een paar dagen reageert je lichaam alweer op dezelfde wekker, dezelfde haast, dezelfde volle agenda en dezelfde overtuiging dat alles vandaag moet.
Dat betekent niet dat je te weinig discipline hebt maar vooral dat gedrag sterk wordt beïnvloed door de omgeving waarin dat gedrag plaatsvindt.
Een goed voornemen dat ontstaat op een ligbed in Frankrijk moet het thuis ineens opnemen tegen werkdruk, vermoeidheid, kinderen, boodschappen, reistijd en een telefoon die de hele dag geluid maakt.
Het vakantiegevoel vasthouden is een onmogelijke opdracht
“Het vakantiegevoel vasthouden” klinkt mooi, maar het is eigenlijk een vreemde doelstelling.
Een vakantie voelt namelijk als vakantie omdat het tijdelijk anders is. Je kunt niet het hele jaar leven alsof je nergens op tijd hoeft te zijn en je belangrijkste beslissing van de dag is of je vanavond gaat barbecueën of uit eten.
Dat hoeft ook niet.
Je lichaam heeft geen permanente vakantiestand nodig. Het heeft afwisseling nodig tussen inspanning en herstel, concentratie en ontspanning, contact en tijd voor jezelf. Een gezond systeem kan opschakelen wanneer dat nodig is, maar daarna ook weer terugschakelen.
Daar ontstaat vaak het probleem. Niet doordat we drukke dagen hebben, maar doordat de drukte nauwelijks nog wordt onderbroken. We gaan van de wekker naar het werk, van het werk naar boodschappen, van boodschappen naar koken en van koken naar een avond waarop we lichamelijk op de bank zitten, maar in ons hoofd nog steeds bezig zijn.
Dat is stoppen met bewegen terwijl je systeem nog op volle snelheid doordraait, geen herstel.
Een vakantie kan dan tijdelijk verlichting geven, maar verandert het patroon niet dat ervoor zorgde dat je zo hard aan die vakantie toe was.
Goede voornemens vragen meestal om méér
Veel plannen voor na de vakantie hebben nog iets anders gemeen: ze voegen vooral dingen toe.
Je moet drie keer per week sporten. Iedere dag wandelen. Gezonder koken. Mediteren. Ademhalingsoefeningen doen. Je administratie bijhouden. Minder op je telefoon en eerder naar bed.
Allemaal verstandige ideeën. Alleen worden ze vaak boven op een leven gelegd dat al behoorlijk vol was.
Voor je het weet, wordt voor jezelf zorgen opnieuw een taak waarin je kunt falen. Je bent niet alleen moe omdat je veel werkt en weinig herstelt, maar voelt je nu ook schuldig omdat het alweer niet gelukt is om te sporten, te mediteren en een voedzame lunch voor te bereiden.
Misschien hoeft de eerste vraag daarom niet te zijn: wat ga ik na de vakantie allemaal doen maar met: wat ga ik niet meer doen?
Welke afspraak hoeft niet in je agenda? Welke taak kan wachten? Waar zeg je steeds ja op terwijl je eigenlijk nee bedoelt? Welke verwachting stel je aan jezelf die niemand anders van je vraagt? En welk deel van je dag wordt automatisch gevuld, alleen omdat er toevallig nog een leeg vakje stond?
Herstel ontstaat niet uitsluitend door ontspanning toe te voegen. Soms ontstaat het vooral doordat je minder hoeft te herstellen van de manier waarop je je dagen hebt ingericht.
Maak het kleiner dan je goede voornemen
Een verandering hoeft niet indrukwekkend te zijn om verschil te maken. Sterker nog: hoe groter het plan, hoe groter de kans dat het alleen werkt op dagen waarop je voldoende tijd, motivatie en energie hebt.
En op die dagen had je waarschijnlijk toch al minder hulp nodig.
Kies daarom niet meteen voor een compleet nieuw leven. Kies één klein moment in je gewone dag waarop je iets anders kunt doen.
Dat kan betekenen dat je na je werk tien minuten buiten loopt voordat je thuis opnieuw allerlei taken oppakt. Dat je tijdens je lunch niet achter je scherm blijft zitten. Dat je één avond per week bewust leeg laat. Dat je meldingen uitzet. Of dat je stopt met afspraken zo strak achter elkaar plannen dat zelfs naar het toilet gaan voelt als een ongeoorloofde pauze.
Het doel is niet dat je jezelf voortdurend rustig houdt. Het doel is dat je lichaam gedurende de dag vaker de kans krijgt om te merken dat het even niets hoeft op te lossen.
Juist die korte momenten helpen het zenuwstelsel om te schakelen. Niet pas na drie maanden overleven tijdens twee weken vakantie, maar binnen de dagen waarop het leven daadwerkelijk plaatsvindt.
Misschien was die laptop dichtlaten juist de bedoeling
Mijn laptop ging mee omdat ik dacht dat ik op vakantie eindelijk tijd zou hebben om vooruit te werken.
Maar achteraf had ik die tijd niet nodig om blogs te schrijven of mijn administratie bij te werken maar juist om thrillers te lezen, te niksen en een paar dagen niet productief te hoeven zijn.
Dat voelt voor veel mensen ongemakkelijker dan ze willen toegeven, voor mij ook. We zijn namelijk zo gewend geraakt aan nuttig bezig zijn, dat zelfs rust een doel moet hebben. We ontspannen om daarna weer harder te kunnen werken. We wandelen om onze stappen te halen. We doen ademhalingsoefeningen omdat we vinden dat onze stress omlaag moet.
Zelfs vakantie wordt een project waar we iets uit moeten halen.
Dus nee, ik ga mijn vakantiegevoel waarschijnlijk niet het hele jaar vasthouden. Mijn laptop gaat thuis weer vaker open, mijn agenda loopt vanzelf weer voller en er zullen genoeg dagen komen waarop rustig een boek lezen onderaan het lijstje belandt.
Maar ik wil wel onthouden wat ik op vakantie opnieuw merkte: dat mijn lichaam niet alleen herstelt van wat ik doe, maar ook van alles wat ik dus niet doe.
En daar is geen nieuwe agenda, strak plan of frisse start voor nodig, maar één lege plek in de bestaande agenda is voorlopig al genoeg.
Verder lezen
