Sinds ik zwanger ben, verdiep ik me steeds meer in wat er allemaal in het vrouwenlichaam gebeurt tijdens een zwangerschap en bevalling. En hoe meer ik erover lees, hoe fascinerender ik het vind.
Denk je nu: leuk, maar ik ben niet zwanger en deze blog is dus niet voor mij? Lees toch even door. Zwangerschap was voor mij de aanleiding, maar deze blog gaat vooral over iets wat ons allemaal aangaat: hoeveel ons lichaam zelf regelt en hoe weinig we daar soms nog naar luisteren.
Tijdens de zwangerschap wordt er een compleet mens gebouwd. Dat is op zichzelf al behoorlijk indrukwekkend. Maar vooral omdat het lichaam ondertussen voortdurend aan het bijsturen is. Hormonen veranderen, organen verschuiven, de hoeveelheid bloed neemt toe en banden en gewrichten worden soepeler. Zonder dat je daar zelf ook maar één opdracht voor hoeft te geven.
Je hoeft ’s avonds niet tegen je lichaam te zeggen dat het vannacht nog even de placenta moet laten doorgroeien. Je hoeft geen wekker te zetten om extra bloed aan te maken en je hoeft ook niet bewust te regelen dat je hart harder gaat werken.
Het gebeurt.
Terwijl ik ondertussen gewoon probeer mijn schoenen aan te krijgen zonder buiten adem te raken.
Een bevalling is geen willekeurige reeks gebeurtenissen
Ook tijdens de bevalling werkt het lichaam met een bijzonder samenspel van hormonen. Oxytocine stimuleert de weeën, maar speelt ook een rol bij rust, verbinding en het gevoel van veiligheid. Endorfinen werken als lichaamseigen pijnstillers en kunnen helpen om met de intensiteit van de weeën om te gaan.
Richting de persfase veranderen de verhoudingen opnieuw. De activiteit van catecholaminen, waaronder adrenaline en noradrenaline, kan toenemen. Dat kan zorgen voor extra alertheid, kracht en energie op het moment dat die nodig zijn.
Na de geboorte helpt oxytocine de baarmoeder om samen te trekken en speelt het opnieuw een belangrijke rol bij het op gang brengen van de melkstroom. Het ene proces is nog niet afgerond of het volgende wordt alweer voorbereid. De fysiologie van zwangerschap, bevalling en borstvoeding bestaat uit systemen die voortdurend met elkaar communiceren.
Dat betekent natuurlijk niet dat iedere bevalling vanzelf of zonder hulp verloopt. Het lichaam is fenomenaal, maar niet onfeilbaar. Soms is medische ondersteuning nodig en soms is ingrijpen letterlijk levensreddend.
Toch vind ik het bijzonder dat we vaak vooral leren wat er tijdens een bevalling mis kan gaan, terwijl veel minder mensen weten hoeveel het lichaam zelf organiseert om het proces goed te laten verlopen.
Moedermelk is geen vast recept
Na de geboorte gaat dat aanpassen gewoon verder.
Moedermelk is niet iedere dag precies hetzelfde product met een vast rijtje voedingswaarden. De samenstelling verandert van colostrum naar rijpe melk, maar varieert ook gedurende de dag, tijdens een voeding en naarmate een baby ouder wordt. De verhouding tussen onder andere vetten, eiwitten, afweerstoffen en andere bioactieve bestanddelen verandert mee.
Een pasgeboren baby heeft immers iets anders nodig dan een baby van zes maanden. Het lichaam houdt daar rekening mee, zonder voedingsschema, laboratoriumanalyse of maandelijkse software-update.
En dat is misschien wel wat mij het meest raakt: wij denken vaak dat we ons lichaam volledig moeten aansturen, terwijl het achter de schermen voortdurend meet, reageert, compenseert en bijstuurt.
We controleren dat niet allemaal zelf.
Gelukkig maar.
Ons lichaam regelt een groot deel vóórdat ons bewuste brein überhaupt begrijpt wat er gebeurt.
Waarom grijpen we dan zo snel in?
Juist door die verwondering komt bij mij steeds vaker een andere vraag op: waarom zijn we in de huidige medische wereld zo snel met een pilletje, een zalfje of een behandeling?
Heb je pijn, dan krijg je een pijnstiller. Heb je eczeem, dan volgt er een zalf. Kun je niet slapen, dan wordt er iets gezocht waardoor je wél slaapt. Heb je maagklachten, dan verminderen we het maagzuur. Staat je lichaam voortdurend onder spanning, dan proberen we vooral die spanning weg te krijgen.
Begrijp me niet verkeerd: medicijnen zijn niet de vijand. Ze kunnen klachten verlichten, herstel mogelijk maken en ernstige complicaties voorkomen. Ik zou absoluut niet willen leven in een wereld zonder antibiotica, verdoving, insuline, operaties en spoedeisende zorg.
Het probleem zit niet in het pilletje.
Het probleem ontstaat wanneer het pilletje het hele antwoord wordt.
Maar juist wanneer we een signaal onderdrukken zonder ons nog af te vragen waarom het lichaam dat signaal geeft. Wanneer pijn alleen wordt gezien als iets wat weg moet, slapeloosheid als een tekort aan slaappillen en aanhoudende spierspanning als een plek die steeds opnieuw moet worden losgemaakt.
Dan behandelen we wat hoorbaar is, maar luisteren we niet naar wat het lichaam probeert te vertellen.
Een klacht is niet altijd de fout
We zijn gewend geraakt om klachten te zien als defecten. Alsof het lichaam iets verkeerd doet wanneer het pijn produceert, ontstoken raakt, moe wordt of spanning vasthoudt.
Maar veel reacties van het lichaam zijn oorspronkelijk bedoeld als bescherming. Pijn zorgt ervoor dat je voorzichtig wordt. Een ontstekingsreactie is onderdeel van herstel en afweer. Vermoeidheid dwingt je om energie te sparen. Een verhoogde spierspanning kan ontstaan wanneer het zenuwstelsel gevaar verwacht en zich voorbereidt op actie.
Dat betekent niet dat iedere klacht nuttig moet blijven of dat je er maar mee moet leren leven. Een beschermingsreactie kan te lang blijven aanstaan. Het zenuwstelsel kan overgevoelig raken. Een patroon dat ooit hielp, kan later juist klachten in stand houden.
Maar ook dan is het de moeite waard om verder te kijken dan de plek waar je iets voelt.
Hoe slaap je? Hoe adem je? Hoeveel herstel krijgt je lichaam? Wat eet je? Hoeveel beweeg je? Hoeveel stress draag je al maanden of misschien al jaren met je mee? En voelt je systeem zich eigenlijk nog weleens echt veilig?
Dat zijn geen zweverige bijzaken. Ze beïnvloeden de manier waarop je zenuwstelsel, immuunsysteem, hormonen, spieren en hersenen functioneren.
We hoeven niet alles aan het lichaam over te laten
Vertrouwen op het lichaam betekent niet dat we medische zorg moeten afwijzen. Het betekent ook niet dat iedere ziekte vanzelf verdwijnt wanneer je maar rustig genoeg ademt, gezond eet of positief denkt. Zo simpel werkt het niet.
Volgens mij ligt de echte winst ergens in het midden.
We mogen dankbaar zijn voor een medische wereld die kan ingrijpen wanneer dat nodig is. Tegelijkertijd mogen we kritischer worden op een systeem dat soms zo sterk gericht is op het bestrijden van symptomen, dat er nauwelijks tijd overblijft om naar het hele verhaal te kijken.
Misschien hoeft de eerste vraag daarom niet altijd te zijn: hoe krijgen we deze klacht zo snel mogelijk weg?
Maar mogen we eerst vragen: wat probeert het lichaam hier te beschermen, te herstellen of duidelijk te maken?
Tijdens mijn zwangerschap zie ik iedere dag opnieuw hoeveel het lichaam kan aanpassen zonder dat ik daar bewust controle over heb. Het bouwt, verschuift, beschermt en bereidt zich voor. Binnenkort gaat datzelfde lichaam een bevalling aan en probeert het daarna voeding te maken die meebeweegt met wat mijn baby nodig heeft.
Dat vind ik niet alleen bijzonder, ik vind het een goede herinnering dat ons lichaam geen verzameling losse onderdelen is die bij ieder ongemak gerepareerd moeten worden.
Het is een intelligent, samenhangend systeem, dus we hoeven het daarom niet altijd meteen te corrigeren maar misschien moeten we soms eerst weer leren luisteren.
Wil je nog verder lezen:
