Mijn hoofd is nog aan het werk

Ik zit in mijn tweede week verlof. In theorie is dat heerlijk overzichtelijk: geen afspraken, geen cliƫnten, geen agenda die bepaalt hoe laat ik waar moet zijn. In de praktijk ben ik vooral bananenbrood aan het bakken en op Instagram aan het zoeken naar het beste recept. Alsof er ergens een filmpje bestaat waarin iemand precies uitlegt hoe je bananenbrood maakt dat niet klef, droog of verdacht compact uit de oven komt.

Mijn hoofd moet nog wennen. De dagen duren soms lang en vliegen tegelijk voorbij. Ik heb minder te doen, maar merk dat mijn gedachten nog geregeld op werktempo staan. Wat moet er nog? Ben ik iets vergeten? En kan ik deze tijd ook een beetje nuttig besteden? Blijkbaar vindt mijn brein ā€œverlofā€ eerst vooral een nieuw project waar het een planning voor wil maken.

Ik heb ook gewoon een actief bestaan gehad. Werk, afspraken, bewegen, mensen zien, dingen regelen. Nu is er ineens meer ruimte en ik ben aan het uitvinden hoe ik daarmee omga. Dat mijn hoofd nog plannen maakt, betekent niet automatisch dat er iets mis is. Misschien is het gewoon even wennen aan een dag waarop minder hoeft.

Afgelopen week zag ik cijfers over psychische vermoeidheid door werk. In 2025 voelde 21 procent van de werknemers zich enkele keren per maand of vaker psychisch vermoeid door het werk. Tien jaar eerder was dat 13 procent. Bij psychologen en sociologen ging het om 37 procent; bij agrarische beroepen om 12 procent. Dat zijn opvallende verschillen. Maar de cijfers vertellen niet waarom de ene persoon moe wordt en de andere niet.

Wat vertelt zo’n cijfer wel en niet?

Het CBS en TNO stellen werknemers vijf vragen, zoals: ā€œAan het einde van een werkdag voel ik me leegā€ en ā€œIk voel me emotioneel uitgeput door mijn werk.ā€ Wie gemiddeld over die vijf uitspraken aangeeft dat ze enkele keren per maand of vaker gelden, valt in de categorie werkgerelateerde psychische vermoeidheid. De vragen zijn afgeleid van een burn-outvragenlijst. Dat maakt de uitkomst nog geen diagnose burn-out.

De uitkomst zegt iets over hoe vaak mensen deze gevoelens rapporteren. Ze zegt niet hoe zwaar ze zijn, hoelang ze duren, hoe snel iemand herstelt of hoe diegene zich eerder voelde. Ook vertelt ze niet wat er in het leven van die persoon speelt. EƩn op de vijf betekent dus niet dat ƩƩn op de vijf werknemers een burn-out heeft. Het is een cijfer over een groep; om te begrijpen wat er met iemand aan de hand is, moet je die persoon kennen.

Ook de verschillen tussen beroepen verklaren zichzelf niet. Natuurlijk kan het werk anders zijn. De fysieke of mentale eisen verschillen, net als de werktijden, de invloed die iemand heeft en de mogelijkheden om tussendoor te herstellen. Maar mensen brengen ook hun eigen geschiedenis, gewoonten en belastbaarheid mee. En ze kunnen vermoeidheid verschillend ervaren of beschrijven. De cijfers laten het verschil zien, maar vertellen niet waardoor het ontstaat.

Ik moest ook denken aan de eerdere berichten over studenten en psychiaters. Die maken begrijpelijk dat dit onderwerp blijft terugkomen in het nieuws. Maar de onderzoeken gaan over verschillende groepen en meten verschillende klachten. Je kunt ze niet bij elkaar optellen alsof ze samen ƩƩn stijgende lijn of ƩƩn verklaring voor burn-out laten zien. Elk cijfer vraagt om zijn eigen context. Anders is het natuurlijk appels met peren vergelijken.

Een herkenbare situatie uit de praktijk

Stel: iemand komt bij me omdat ze na haar werk nergens meer puf voor heeft. Een paar jaar geleden lukte het haar prima om na een werkdag nog boodschappen te doen, te koken en een afspraak te hebben. Nu zegt ze: ā€œIk kan blijkbaar niks meer hebben. Mijn collega’s doen hetzelfde werk en die gaan daarna nog sporten. Wat is er mis met mij?ā€

Als we samen haar week bekijken, blijkt dat haar werk niet ineens verdubbeld is. Wel is haar totale dag voller geworden. Ze slaapt al een tijd onrustig, heeft thuis meer te regelen en neemt haar pauzes vaak niet omdat ze ā€œnog even iets af wil makenā€. Ze is ook gestopt met wandelen, iets waar ze vroeger van opknapte. Geen van die dingen geeft op zichzelf de complete verklaring. Samen veranderen ze wel hoeveel belasting er op haar afkomt en hoeveel ruimte haar lichaam krijgt om daarvan te herstellen.

Dan kijk ik niet alleen naar de vraag of haar baan te zwaar is. Ik wil ook begrijpen hoe haar belastbaarheid op dit moment is en wat daarmee gebeurt gedurende de dag en de week. Wat vraagt haar werk? Hoe slaapt ze? Eet en beweegt ze regelmatig? Hoeveel hersteltijd heeft ze? Wat speelt er thuis? Welke verwachtingen legt ze zichzelf op? En is er steun of ruimte om iets aan de werkdag te veranderen?

Dat gesprek is iets anders dan zeggen dat ze zich beter moet ontspannen of dat het allemaal aan haar gewoonten ligt. Werkbelasting blijft belangrijk. Tegelijk kun je pas goed begrijpen waarom iemand vastloopt als je de belasting naast de belastbaarheid legt. Die verhouding kan veranderen. Soms is de dag niet zwaarder geworden; soms heeft iemand tijdelijk minder ruimte om die dag op te vangen. Dat maakt niet dat er meteen een burn-out is. Het vertelt dat het tijd is om preciezer te kijken.

Moe zijn na inspanning hoort er soms gewoon bij

Vermoeidheid is niet automatisch een probleem dat opgelost moet worden. Een veertienjarige die voor het eerst hele dagen op haar benen staat tijdens een eerste baan bij de Albert Heijn, kan aan het eind van de dag moe zijn. Dat is een begrijpelijke reactie op iets wat haar lichaam nog niet gewend is. Je hoeft haar niet meteen te behandelen omdat ze na inspanning moe thuiskomt.

De vragen komen wanneer het patroon verandert: herstelt ze na rust? Went ze aan de nieuwe belasting? Of blijft ze uitgeput, neemt haar belastbaarheid verder af en lukt het haar steeds minder om haar gewone dingen te doen? Dan is het zinvol om verder te kijken. Naar de combinatie van belasting, herstel en wat er verder in haar leven speelt.

En dan mijn lege agenda

Ik herken die gewoonte om door te gaan ook bij mezelf. Ik heb jarenlang een actief bestaan gehad. Nu mijn agenda leger is en mijn lijf eerder moe, moet ik leren omgaan met dat er minder te doen is. Mijn hoofd maakt plannen, bedenkt klusjes en vraagt zich af of ik mijn tijd wel nuttig besteed. Misschien vind ik structuur gewoon fijn. Misschien haal ik plezier uit bezig zijn. Misschien moet ik nog even wennen aan de ruimte en het niks (moeten) doen.

Ik hoef daar geen probleem van te maken. Mijn drukke hoofd is geen bewijs dat ik opgebrand ben of nog moet herstellen van mijn werk. Het is een ervaring waar ik nieuwsgierig naar kan zijn. Wat gebeurt er als ik niet meteen iets nieuws inplan? Kan ik een lange middag laten bestaan zonder er een doel aan te geven? En kan ik accepteren dat minder te doen hebben voor mij ook iets is waar ik aan mag wennen?

Misschien is dat wel een nuttige vraag bij vermoeidheid in het algemeen: past mijn reactie bij wat ik gevraagd heb van mezelf, en herstel ik daarna weer? Als dat zo is, is moe zijn vaak gewoon een normale reactie op inspanning. Als herstel uitblijft of iemand steeds minder kan, is het tijd om het hele plaatje te bekijken: hoe belasting en belastbaarheid op dat moment samenkomen.

Voor nu ga ik kijken of dat bananenbrood gaar is. Mijn hoofd heeft ongetwijfeld al een verbeterplan voor de volgende versie. Maar misschien hoeft het recept vandaag niet perfect. Misschien is het genoeg dat de keuken lekker ruikt en ik even nergens op tijd hoef te zijn.

Mijn inzichten direct in je mail?

Deel deze blog:

Je lichaam geeft signalen. Begrijp je ze ook?

Lees andere blogs

Scroll naar boven

Je lichaam geeft signalen. Begrijp je ze ook?

Beantwoord een aantal gerichte vragen over je slaap, stress, ademhaling en leefstijl.
Karlijn bekijkt je antwoorden persoonlijk en helpt je helder krijgen waar je winst zit.

5 – 10 minuten
een persoonlijke reactie
geen verplichtingen